کمبود 21 هیدروکسیلاز (21 hydroxylase deficiency)
هیپرپلازی مادرزادی آدرنال (CAH) به گروهی از بیماریهای ژنتیکی اشاره دارد که غدهی فوق کلیه را تحت تأثیر قرار میدهد. این غدد در قسمت بالایی کلیهها قرار گرفتهاند و مسئول ترشح چندین نوع هورمون هستند. افراد بیمار فاقد آنزیمی هستند که غدد فوق کلیه برای ساخت این هورمونها نیاز دارند و اغلب آندروژن (هورمون مردانه مانند تستوسترون) بیش از حد تولید میکنند.
انواع هیپرپلازی مادرزادی آدرنال
هیپرپلازی مادرزادی آدرنال به چند نوع تقسیم میشود:
- کمبود 21 هیدروکسیلاز
- کمبود 3ـبتاـهیدروکسیاستروئید دهیدروژناز
- کمبود 11ـبتاـهیدروکسیلاز
- کمبود سیتوکروم P450 اکسیدوردوکتار
- کمبود 17ـهیدروکسیلاز
- هیپرپلازی مادرزادی لیپوئید آدرنال
هیپرپلازی مادرزادی آدرنال بهدلیل کمبود 21ـهیدروکسیلاز (21OHD CAH) ناهنجاری ارثی بوده که مشخصهی آن تولید مقادیر بیش از حد آندروژن میباشد. نقص آنزیم 21 هیدروکسیلاز مسئول بروز حدود ۹۵ درصد موارد هیپرپلازی مادرزادی آدرنال است.
انواع کمبود 21 هیدروکسیلاز
کمبود 21 هیدروکسیلاز به سه نوع تقسیم میشود:
دو نوع کلاسیک از نوع ویریلیزاسیون (بروز صفات مردانه) ساده و دفعکنندهی نمک و نوع سوم غیرکلاسیک.
نوع دفعکنندهی نمک وخیمترین و نوع ویریلیزاسیون ساده خفیفترین حالت بیماری است. نوع غیرکلاسیک نیز شکل کمتر خطرناک بیماری است.
علائم بالینی کمبود 21 هیدروکسیلاز
نشانهها و علائمی که در افراد بیمار ظاهر میشود به نوع هیپرپلازی مادرزادی آدرنال، سن تشخیص بیماری و جنسیت فرد بیمار بستگی دارد. علائم مشاهدهشده در هیپرپلازی مادرزادی آدرنال بهدلیل کمبود آنزیم 21 هیدروکسیلاز عبارتند از:
کمبود 21 هیدروکسیلاز کلاسیک:
- مردان و زنان مبتلا به هر کدام از دو نوع کمبود 21 هیدروکسیلاز کلاسیک یک جهش رشدی اولیه خواهند داشت ولی قد نهایی آنها در بزرگسالی کوتاهتر از سایر اعضای خانواده خواهد بود.
- افراد بیمار با کاهش باروری مواجه میشوند.
- زنان نیز دچار پرمویی (هیرسوتیسم)، تاسی مردانه و قاعدگی نامنظم میشوند.
- حدود ۷۵ درصد افراد مبتلا به کمبود 21 هیدروکسیلاز به نوع دفعکنندهی نمک دچار هستند. تولید هورمون بهشدت در این نوع کم بوده و افراد بیمار سدیم زیادی را از طریق ادرار از دست میدهند که در اوایل نوزادی خطرناک میباشد.
- نوزادان مبتلا به این نوع دچار سوءتغذیه، کاهش وزن، کم آب شدن بدن (دهیدراته) و استفراغ هستند.
- افراد مبتلا به نوع ویریلیزاسیون ساده نمک از دست نمیدهند.
- در هر دو نوع کلاسیک، زنان بیمار دچار ابهام تناسلی هستند. مردان اغلب دارای دستگاه تناسلی طبیعی بوده ولی بیضهها کوچک خواهند بود.
کمبود 21 هیدروکسیلاز غیرکلاسیک:
- زنان مبتلا به نوع غیرکلاسیک دستگاه تناسلی زنانهی طبیعی دارند. با افزایش سن دچار پرمویی، تاسی با الگوی مردانه، قاعدگی نامنظم و کاهش باروری میشوند.
- افراد مبتلا به نوع غیرکلاسیک با رشد زودهنگام ریش مواجه شده و بیضههای کوچک خواهند داشت.
- برخی افراد مبتلا به این نوع نیز هیچ علامتی از ناهنجاری بروز نمیدهند.
شیوع کمبود 21 هیدروکسیلاز
هیپرپلازی مادرزادی آدرنال بهدلیل کمبود 21 هیدروکسیلاز یک نوزاد از هر ۱۵۰۰۰ نوزاد تازه متولدشده را درگیر میکند. فراوانی نوع غیرکلاسیک یک نفر از هر ۱۰۰۰ نفر تخمین زده شده است. شیوع انواع کلاسیک و غیرکلاسیک بین جمعیتهای مختلف متفاوت است.
نامهای دیگر کمبود 21 هیدروکسیلاز
- CAH1
- congenital adrenal hyperplasia 1
- congenital adrenal hyperplasia due to 21 hydroxylase deficiency
- CYP21 deficiency