نقص آنزیمی N ـ استیل گلوتامات سنتاز
نقص آنزیمی N - استیل گلوتامات سنتاز ناهنجاری متابولیکی ارثی بوده که باعث تجمع مقادیر زیاد آمونیاک در خون میشود. این ناهنجاری به گروهی از بیماریهای ژنتیکی بهنام ناهنجاریهای چرخهی اوره تعلق داشته و در اثر اختلال در چرخهی اوره ایجاد میشود.
آنزیم N - استیل گلوتامات سنتاز در واکنشهای چرخهی اوره نقش دارد. این آنزیم ساخته شدن ترکیبی به نام N ـ استیل گلوتامات را در میتوکندری کنترل میکند. N - استیل گلوتامات که از استیلـCoA و گلوتامات ساخته میشود، برای فعالیت آنزیم کرباموئیل فسفات سنتاز I ضروری است زیرا آنزیم کرباموئیل فسفات سنتاز I اولین واکنش چرخهی اوره را کاتالیز میکند.
این واکنشها در سلولهای کبدی انجام شده و نیتروژن اضافی را که در اثر مصرف پروتئینها توسط بدن ایجاد شده تجزیه و تبدیل به اوره میکنند. اوره از طریق کلیهها دفع میشود. نقص این آنزیم باعث اختلال در چرخهی اوره شده و نیتروژن اضافی به شکل آمونیاک (هیپرآمونمی) در بدن تجمع مییابد. آمونیاک در اثر تجزیهی پروتئینهای بدن تولید شده و در مقادیر زیاد سمی خواهد بود. مغز بهویژه به اثرات سطوح بالای آمونیاک حساس است.
چرخهی اوره
علائم بالینی نقص آنزیمی N ـ استیل گلوتامات سنتاز
علائم و نشانههای کمبود آنزیم N ـ استیلگلوتامات سنتاز که اغلب در روزهای اول زندگی بروز میکند عبارتند از:
- بیحالی نوزاد
- عدم تمایل به خوردن شیر
- عدم توانایی در کنترل دمای بدن و دفعات تنفس
- تشنج یا حرکات غیرعادی بدن
- احتمال به کما رفتن
- ناتوانی ذهنی
- اختلال در رشد و تکوین
در برخی از افراد مبتلا نیز علائم و نشانههای این بیماری بعد از گذشت چند سال نمایان میشود:
- احساس ناخوشایند هنگام مصرف رژیم غذایی حاوی مقادیر زیاد پروتئین
بیماری یا تنشهای دیگر نیز باعث بروز موارد زیر میشود:
- استفراغ
- فقدان هماهنگی
- سردرد
- گیجی
- تغییرات رفتاری
- کما
تأخیر در شناسایی علائم و مدیریت بیماری خطر مرگ را به همراه خواهد داشت.
شیوع نقص آنزیمی N ـ استیلگلوتامات سنتاز
بیماری نقص آنزیمی N ـ استیلگلوتامات سنتاز بسیار نادر بوده و تخمین زده میشود که کمتر از یک نفر از هر دو میلیون نفر در سرتاسر جهان به این بیماری مبتلا شوند.
نامهای دیگر نقص آنزیمی N ـ استیلگلوتامات سنتاز
hyperammonemia, type III
N-acetylglutamate synthetase deficiency
NAGS deficiency