بیماری فابری (Fabry disease)

بیماری فابری (Fabry disease) نوعی اختلال وراثتی پیشرونده و مرتبط با کروموزوم X در متابولیسم گلیکواسفنگولیپیدها است که به دلیل کمبود یا عدم فعالیت آنزیم-α گالاکتوزیداز(α -GAL) A لیزوزومی است. بیماری فابری (Fabry disease) در گروه بیماری های ذخیره لیزوزومی طبقه بندی می شود. لیزوزوم ها اندامک های کروی شکل مملو از آنزیم در سلول های بدن هستند.

آنزیم های لیزوزومی به تجزیه سایر پروتئین ها، کربوهیدرات ها، چربی ها و سایر مواد کمک می کنند. آنزیم -α گالاکتوزیداز به تجزیه یک اسید چرب به نام گلوبوتریائوسیل سرامید (globotriaosylceramide) یا GL-3 کمک می کند. کمبود فعالیت لیزوزومی-α گالاکتوزیداز A منجر به تجمع تدریجی گلوبوتریائوسیل سرامید (globotriaosylceramide) در لیزوزوم ها می شود که در نتیجه آبشاری از حوادث سلولی را ایجاد می کند در نتیجه لیزوزوم ها نمی توانند به خوبی کار کنند.

بیماری فابری (Fabry disease)، مخرب و تهدید کننده زندگی است که به طور قابل توجهی امید به زندگی در فرد مبتلا را کاهش می دهد، در همه قومیت ها مشاهده شده است و به طور متداول بیشتر بر مردان اثر می گذارد و ممکن است تمام ویژگی های عصبی (درد)، پوستی (آنژیوکراتوم)، کلیوی (پروتئینوریا، نارسایی کلیه)، قلبی عروقی (کاردیومیوپاتی، آریتمی)، cochleo-vestibular و cerebrovascular (حملات ایسکمی گذرا، سکته های مغزی) را نشان دهند.

با افزایش سن، آسیب تدریجی در سیستم های اندام حیاتی بروز می یابد و در برخی موارد، اندام ها ممکن است عملکرد خود را از دست دهند. در زنان هتروزیگوت علائم بیماری فابری (FD) می تواند از بسیار خفیف تا شدید مشاهده شود.

اثبات کمبود در آنزیم-α گالاکتوزیداز، یک روش قطعی برای تشخیص مردان همی زیگوس می باشد. آنالیز آنزیمی ممکن است گاهی به شناسایی زنان هتروزیگوت کمک کند اما اغلب به دلیل غیرفعال سازی تصادفی کروموزوم X مناسب نیست، بنابراین جهت تشخیص این بیماری آزمایش مولکولی (تعیین ژنوتیپ) برای زنان ضروری است.

انواع بیماری فابری (Fabry disease)

از نظر بالینی بیماران فابری را می توان بر اساس میزان -α گالاکتوزیداز پلاسما به سه گروه اصلی تقسیم کرد:

فابری کلاسیک

زنان هتروزیگوت

انواع غیرمعمول یا قلبی (cardiac)

​ بیماری فابری کلاسیک

 این نوع از بیماری فابری (Fabry disease)، گروهی است که بیشترین میزان مطالعه بر روی آن انجام شده و شامل بیمارانی است که کمتر از 1٪ فعالیت طبیعی-α گالاکتوزیداز پلاسما را دارند. این نوع در دوران کودکی آغاز می گردد و افراد معمولاً علائمی از جمله درد، تب، هیپوهیدروز، خستگی و عدم تحمل ورزش را از خود نشان می دهند. با این حال، علائم اغلب تا بزرگسالی که آسیب یک ارگان رخ دهد، قابل تشخیص نیستند.

به طور کلی شدت بیماری با فعالیت آنزیم در پلاسما رابطه معکوس دارد و بیشتر بیماران فابری کلاسیک مرد هستند، با این حال زنان نیز می توانند به بیماری فابری کلاسیک مبتلا شوند.

زنان هتروزیگوت

این گروه، بیمارانی هستند که 100-0٪ فعالیت طبیعی آنزیم -α گالاکتوزیداز پلاسما دارند. زمانی تصور می شد که ناقلین بدون علائم هستند، از طرف دیگر به دلیل غیرفعال سازی کروموزوم X، علائم بیماری می توانند از خفیف تا شدید بروز یابند.

انواع غیرمعمول یا قلبی (cardiac)

بیمارانی هستند که 30-1٪ فعالیت طبیعی آنزیم -α گالاکتوزیداز پلاسما دارند. به دلیل فعالیت کم -α گالاکتوزیداز، این همی زیگوس ها تعداد کمی از علائم بارز بیماری فابری (FD) کلاسیک را دارند یا اینکه هیچ کدام از آنها را بروز نمی دهند. در این گروه از بیماری فابری (Fabry disease)، علائم در سنین حدود 40 سالگی ظاهر شده و بیشتر یک اندام را درگیر می کنند. نوع قلبی فابری ممکن است یکی از دلایل مهم هیپرتروفی بطن چپ ایدیوپاتیک یا کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با شروع دیررس باشد.

علائم بیماری فابری (Fabry disease)

این بیماری قسمت های مختلفی از بدن را درگیر می کند که شامل موارد زیر می باشد:

پوست

در بیماری فابری (Fabry disease) ضایعات پوستی با نامAngiokeratomas، به عنوان ویژگی های مشخص این اختلال دیده می شوند که شامل ضایعات بدون ترشحات عروقی ماکولوپاپولار قرمز و بنفش رنگ می باشد و در نواحی کشاله ران، ناف و قسمت فوقانی ران وجود دارد. اندازه این لکه ها از نقاط بسیار ریز تا چندین میلی متر است که با افزایش سن اندازه آنها بزرگتر و تعدادشان بیشتر می شود.

ناهنجاری های عرق کردن مانند آنیدروزیس (anhidrosis)، تولید نکردن عرق و هیپوهیدروزیس (hypohidrosis) و کاهش تولید عرق نیز ممکن است رخ دهد. این علائم در مردان مبتلا به بیماری فابری بیشتر مشاهده می شود. هایپرهیدروز یا تعریق زیاد، کمتر اتفاق می افتد.

تلانژکتازی یا مویرگ های شکسته، یکی دیگر از علائم شایع پوستی است که اغلب در صورت، لب ها و دهان بیماران مبتلا به بیماری فابری مشاهده می شود.

چشم ها

رسوب غیر طبیعی مواد چرب در قرنیه، لایه شفاف جلوی چشم و به ویژه در دیواره های رگ های خونی آن، منجر به دیستروفی قرنیه (corneal dystrophia) می گردد. این رسوب ها معمولاً بر بینایی اثر ندارند. یکی دیگر از بیماری های چشمی معروف به قرنیه ورتیسیلاتا (corneal verticillata) اغلب در افراد مبتلا به بیماری فابری مشاهده می شود و یافته مهمی برای تشخیص و نظارت به موقع بیماری محسوب می شود.

دستگاه گوارش

علائم در دستگاه گوارش از جمله گرفتگی شکم، حرکات مداوم روده، اسهال، احساس سیری زودتر از حد طبیعی، کاهش اشتها، حالت تهوع و یا استفراغ ممکن است در بیماران مبتلا به بیماری فابری رخ دهد.

اختلال عملکرد کلیه

 اختلال عملکرد کلیه در اثر رسوب GL-3 در کلیه ها وجود دارد و ممکن است به خصوص در مردان مبتلا به بیماری فابری نوع کلاسیک به نارسایی کلیه منجر شود. این بیماران ممکن است در سنین 35 تا 45 سالگی به دیالیز یا پیوند کلیه احتیاج داشته باشند. در بیماران مبتلا به بیماری فابری نوع 2، درگیری کلیه معمولاً در مردان در حدود 40 سالگی اتفاق می افتد و ممکن است در زنان به هیچ وجه رخ ندهد.

بیماری های قلبی

بیماری های قلبی به دلیل رسوب GL-3 در بافت های قلب از جمله سلول های قلب، سلول های عصبی و رگ های خونی اطراف قلب می باشد. این علائم شامل احتمال بالا برای حمله قلبی یا سکته، فشار خون بالا، نارسایی قلبی و قلب بزرگ شده می باشد.

خون رسانی به مغز

رسوب تدریجی GL-3 در رگهای خونی کوچک در مغز می تواند منجر به بیماری عروق مغزی یا وضعیتی شود که خون رسانی به مغز را تحت تأثیر قرار می دهد. به طور معمول در بیماری فابری نوع کلاسیک رخ می دهد و می تواند منجر به سکته مغزی شود.

میزان شیوع بیماری فابری (Fabry disease)

در بیماری فابری تقریباً 1 نفر از هر 40000 تا 60000 مرد، مبتلا است. این اختلال در زنان نیز رخ می دهد، اگرچه شیوع آن ناشناخته است. اشکال ملایم و دیررس این اختلال احتمالاً شایع تر از نوع کلاسیک و شدید آن است.

نام های دیگر بیماری فابری (Fabry disease)

• Alpha-galactosidase A deficiency
• Anderson-Fabry disease
• Angiokeratoma corporis diffusum
• Angiokeratoma diffuse
• Ceramide trihexosidase deficiency
• Fabry's disease
• GLA deficiency
• Hereditary dystopic lipidosis